ಮಂಗಳವಾರ, ಜುಲೈ 25, 2017

ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ


 ಅನುಶಿವಸುಂದರ್
Equality, Justice, and Freedom: A Constitutional ಗೆ ಚಿತ್ರದ ಫಲಿತಾಂಶ

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ತಲೆನೋವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ?

ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಜೆಂಡಾಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರವು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಅಥವಾ ನಿರ್ವೀರ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ ವೇಗವನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯೂ (ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗ್ರೀನ್ ಟ್ರಿಬ್ಯುನಲ್- ಎನ್ಜಿಟಿ) ಸಹ ಅದರ ದಾಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿರುವುದು ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನೇನೂ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ೨೦೧೦ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ ಕಾಯಿದೆಯನ್ವಯ ಹಸಿರು ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯು ಏರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ಪರಿಸರವನ್ನು ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರ್ರಾಕೃತಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ, ಪರಿಸರದ ಬಗೆಗಿನ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಜಾರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಮತ್ತು  ಪರಿಸರ ಹಾನಿಯಿಂದಾಗಿ ಆಸ್ಥಿಪಾಸ್ತಿಗಳ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದವರಿಗೆ ಪುನರ್ವಸತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿರುವಷ್ಟು ಪರಿಣಿತಿಯಿಂದ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಲೆಂದೇ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟು ಮಾತ್ರ ಬದಲಾಯಿಸಬಲ್ಲದು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ತನ್ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ತರಾತುರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ಕಾರವೊಂದಕ್ಕೆ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ವಂತ್ರವಾಗಿ  ತೀರ್ಮಾನ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹಸಿರು ಪೀಠವೊಂದರ ಅಸ್ಥಿತ್ವವೇ ಕಸಿವಿಸಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ವಿಷಯವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ.

೨೦೧೪ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳಲ್ಲೇ ಎನ್ಜಿಟಿಯ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದೆಂಬ ಮಾತುಗಳು ಅಧಿಕಾರದ ವರ್ತುಲದಿಂದ ಕೇಳಿಬರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತ್ತು. ಎನ್ಜಿಟಿ ಕಾಯಿದೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ತರುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೇನೂ ನಡೆಯದಿದ್ದರೂ ೨೦೧೭ರ ಹಣಕಾಸು ಕಾಯಿದೆ ಮೂಲಕ ತಂದ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಂತೂ ಅದೇ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಿವೆ. ಕಾಯಿದೆಯು ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ತಂದಿದ್ದು ಅದು ಹಸಿರು ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ (ಎನ್ಜಿಟಿ)ಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಈವರೆಗೆ ಇದ್ದ ಕಾಯಿದೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಹಸಿರು ಪೀಠದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟಿನ ಹಾಲಿ ಅಥವಾ ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಅಥವಾ ಯಾವುದಾದರೂ ಹೈಕೋರ್ಟಿನ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನಷ್ಟೆ ನೇಮಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಅರ್ಥಾತ್ ನ್ಯಾಯಿಕ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಭವ ಇರುವವರು ಮಾತ್ರ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಹೊಸ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸುಪ್ರಿಂ ಕೋರ್ಟಿನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗುವ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದ ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ಪೀಠದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಬಹುದು. ಅಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಹೈಕೋರ್ಟಿನಲ್ಲಿ ೧೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಕೀಲನಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸುಪ್ರಿಂ ಕೋರ್ಟಿನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಲು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದ ಯಾರನ್ನು ಬೇಕಾದರೂ ಹಸಿರು ಪೀಠದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೆ ಈವರೆಗೆ ಹಸಿರು ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯ ಇತರ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟಿನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ನೇಮಕವಾದ ಸಮಿತಿಯು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ದೂರಗಾಮಿ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಪೀಠವು ಕೊಡುವ ನ್ಯಾಯಾದೇಶದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೇಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಹಸಿರು ಪೀಠದ ತೀರ್ಪುಗಳು ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಅನುಭವದ ಲಾಭವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅದರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಜೊತೆಗೂ ರಾಜಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ;ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾರಿ ಮಂಡಳಿಯು ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಕ್ರಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತೀರ್ಪು ಕೊಡಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದಾದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವು ಅತ್ಯವಶ್ಯಕವಾಗಿತ್ತು.

ಎನ್ಜಿಟಿಯ ಬಗೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹರಣ ಒಂದು ದುರಂತ ಮತ್ತು ವಿಪರ್ಯಾಸಕರ. ಏಕೆಂದರೆ ಹಸಿರು ಪೀಠಕ್ಕೆ ಇರಬಹುದಾದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವು  ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾದ ಸಂಗತಿಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಹೇಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರಬಲ್ಲದೆಂಬುದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತಾನೆ ರುಜುವಾತಾಗಿತ್ತು.

೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪರಿಸರವಾದಿ ಎಂ.ಸಿ. ಮೆಹ್ತಾ ಅವರು  ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಕಿದ್ದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ದಾವೆಗೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನೆಯಾಗಿಯೇ ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ ನದಿ ಹರಿಯುವ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ೨೫ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಗಂಗಾ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆ (ಗಂಗಾ ಆಕ್ಷನ್ ಪ್ಲಾನ್- ಗ್ಯಾಪ್) ಅನ್ನು ಜಾರಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಗಂಗೆಯ ಉಪನದಿಗಳಾದ ಯಮುನಾ ಮತ್ತು ದಾಮೋದರ್ ನದಿಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಮಧ್ಯೆ ಮೆಹ್ತಾ ಪ್ರಕರಣವು ಸುಪ್ರಿಂಕೋರ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇತ್ಯರ್ಥವಾಗದೆ ತೆವಳುತ್ತಾ ಸಾಗತೊಡಗಿತು. ಹಾಗೆಯೇ ಗಂಗಾನದಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಹೊರೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಪ್ ಯೋಜನೆಯು ಗಂಗೆಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲು ಮಾಲಿನ್ಯ ಮುಕ್ತ ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರವು ನಮಾಮಿ ಗಂಗೆ ಎಂಬ ಹೊಸ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಹೊಸಜೀವ ಕೊಟ್ಟು ಗಂಗಾ ನದಿಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಚಗೊಳಿಸಲು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ೨೦,೦೦೦ ಕೋಟಿಯ ಅನುದಾನವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಈಗಾಗಲೇ ಅದರಲ್ಲಿ ೭೦೦೦ ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳು ವ್ಯಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸುವಂಥ ಯಾವ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ.

೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟು ಎಂ.ಸಿ.ಮೆಹ್ತಾ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಎನ್ಜಿಟಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿತು. ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಜುಲೈ ೧೩ ರಂದು ಎನ್ಜಿಟಿಯು ಒಂದು ಮಹತ್ತರವಾದ ತೀರ್ಪನ್ನು ನೀಡಿತು. ಗಂಗಾ ನದಿಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಚಗೊಳಿಸುವ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕೋಟ್ಯಾಂತರ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಯ ಮಾಡಿದ್ದರೂ ಗುಣಮಟ್ಟದಲಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಇತರ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಾಗಲೀ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಸುಧಾರಿಸದೆ ಒಂದು ಗಂಭೀರವಾದ ಪರಿಸರ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿಯೇ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ ಎಂದು ಎನ್ಜಿಟಿ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ನದಿಯ ಪಾತ್ರದ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲೂ ಕನಿಷ್ಟ ೧೦೦ ಮೀಟರ್ ದೂರದವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನೂ ಕಟ್ಟಕೂಡದೆಂದೂ, ನದಿಯ ಪಾತ್ರದ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ೫೦೦ ಮೀಟರ್ ದೂರದ ವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸುರಿಯಬಾರದೆಂದೂ, ಹಾಗು ದಶಕಗಳಿಂದ ಗಂಗಾ ನದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸುರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಾನ್ಪುರದ ಚರ್ಮೋದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಎರಡು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಬೇಕೆಂದೂ ಆದೇಶಿಸಿತು. ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿರುವುದು ನದಿಯ ಒಂದು ಹಂತದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ. ಐದು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಾದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗರವನ್ನು ಸೇರುವ ಗಂಗಾ ನದಿಯಲ್ಲಿನ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.

ಬಗೆಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಣಾಮವೇನೆಂದರೆ ಅದರ ಆದೇಶಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿಗೆ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿ ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ವಹಿಸದೆ ಖುದ್ದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವೇ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಇಂಥ ಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಏನಾದರೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. ಆದರೆ ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಪರಿಸರ ಸಂಬಂಧೀ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ ಇಂಥಾ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು ಹಸಿರು ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ.

ಗಂಗಾ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಹಸಿರು ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯು ನೀಡಿರುವ ತೀರ್ಪನ್ನು ನೋಡಿಯಾದರೂ ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಹಸಿರು ಪೀಠದ ಲಾಭಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ನಿಲುವನ್ನು ಪುನರ್ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾದು ನೋಡಬೇಕಿದೆ.

  ಕೃಪೆ: Economic and Political Weekly
    July 22, 2017. Vol. 52. No. 29

                                                                                               



ಲಾಲೂ ಪ್ರಸಾದರ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿ: ಈಗೇಕೆ?


ಅನುಶಿವಸುಂದರ್
lallu ಗೆ ಚಿತ್ರದ ಫಲಿತಾಂಶ

ಲಾಲೂ ಪ್ರಸಾದ ಯಾದವರ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ದಾಳಿಯ ಸಂದರ್ಭವು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಉದ್ದೇಶ ರಾಜಕೀಯ ಹಗೆತನವೇ ಹೊರತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ನಿಗ್ರಹವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ಹಿಡಿದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಕ್ಷವೂ ಕೇಂದ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ದಳ (ಸಿಬಿಐ) ಅನ್ನು ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಎದುರಾಳಿಗಳನ್ನು ಹಣಿಯುವುದಕ್ಕೇ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಈಗ ಅಧಿಕರದಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ (ಬಿಜೆಪಿ) ಸರ್ಕಾರದ ದಾಳಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನತಾ ದಳ (ಆರ್ಜೆಡಿ) ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಲಾಲೂ ಪ್ರಸಾದ್ ಯಾದವ್ ಮತ್ತವರ ಕುಟುಂಬದವರು ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಯಾದವ್ ಮತ್ತವರ ಕುಟುಂಬದವರು ಹಲವಾರು ಮೋಸಪೂರಿತ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ೧೦೦೦ ಕೋಟಿಯಷ್ಟು ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ವಂಚಿಸಿದ್ದಾರೆಂಬ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರದ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯು ೨೦೧೭ರ ಜೂನ್ ೨೦ರಂದು ಬೇನಾಮಿ ವ್ಯವಹಾರ ನಿಷೇಧ ಕಾಯಿದೆ (೧೯೮೮)ರಡಿ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು. ಅದಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲೇ, ೨೦೧೭ರ ಜುಲೈ ರಂದು ಸಿಬಿಐ ಯಾದವ್ ಕುಟುಂಬದ ಹಲವಾರು ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಹಾಗೂ ಲಾಲೂ ಪ್ರಸಾದ್ ಯಾದವ್ ಅವರು ೨೦೦೪-೦೯ರ ನಡುವೆ ರೈಲ್ವೆ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ಇಲಾಖೆಯ ಪಾರಂಪರಿಕ ಹೋಟೆಲ್ಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸುಳ್ಳು ಟೆಂಡರ್ಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರೆಂಬ ಅನುಮಾನದ ಮೇಲೆ ದೂರನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಈಗಾಗಲೇ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಯಾದವರ ವಿರುದ್ಧ ತಮ್ಮ ತೀರ್ಪನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿಬಿಟ್ಟಿವೆ. ಆದರೆ ಯಾದವ್ ಅವರು ತನಿಖೆಗಳು ಬಿಜೆಪಿ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತಗೊಂಡಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ದುರುದ್ದೇಶವುಳ್ಳ ತನಿಖೆಯೆಂದು ಪ್ರತ್ಯಾರೋಪ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆರೋಪದ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆ ಏನೇ ಇದ್ದರೂ ಯಾದವ್ ಅವರು ಮಾಡಿರುವ ಪ್ರತ್ಯಾರೋಪದಲ್ಲಂತೂ ಹುರುಳಿದೆ.
ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ನೇತೃತ್ವದ ಎನ್ಡಿಎ ಸರ್ಕಾರ ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯ ವಿರೋಧದ ಬಗ್ಗೆ ಹಿಂದೆ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರಗಳು ತೋರದಷ್ಟು ಅಸಹನೆಯನ್ನೂ ತೋರುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಮೋದಿ ಮತ್ತು ಅಮಿತ್ ಶಾ ಅವರು ಜೊತೆಗೂಡಿ ಪಕ್ಷದೊಳಗೇ ಅಥವಾ ಪಕ್ಷದ ಹೊರಗೆ ತಮ್ಮ ವಿರುದ್ಧ ಕೇಳಿಬರುವ ಯಾವುದೇ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅಣಗಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿಯು ಗುಜರಾತಿನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗಲೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತುಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ನಂತರ ಈಗ ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಾರ್ಟಿ (ಆಪ್), ಮತ್ತು ಯಾದವ್ ಹಾಗೂ ಆರ್ಜೆಡಿU ಮೇಲಿನ ರಾಜಕೀಯ ದಾಳಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಯಾದವ ಆವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆದ ಸಂದರ್ಭ ಮತ್ತು ದಾಳಿಯ ರೀತಿಗಳೇ ದಾಳಿಯು ಬಿಜೆಪಿಯ ಆದೇಶದಂತೆ ನಡೆದಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ದಾಳಿಯೆಂಬ ಆರೋಪದಲ್ಲಿ ಹುರುಳಿದೆಯೆಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಎನ್ಡಿಎ ಒಕ್ಕೂಟದ ಹೊರಗಿರುವ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವಿರೋಧಪಕ್ಷಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಚುನಾವಣೆಗೆ ವಿರೋಧಪಕ್ಷಗಳ ಜಂಟಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯೊಬ್ಬರನ್ನು ಕಣಕ್ಕಿಳಿಸುವ ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು ೨೦೧೭ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಿಂದಲೇ ತಮ್ಮ ನಡುವೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ತಮಗಿರುವ ಬಹುಮತವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬಿಜೆಪಿಯು ಹಲವಾರು ಮಸೂದೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ಮುಂದೆ ತರುತ್ತಿರುವಾಗ ಮತ್ತು ಅಂಥಾ ಮಸೂದೆಗಳಿಗೆ ಸಮ್ಮತಿ ನೀಡದೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ವಾಪಸ್ ಕಳಿಸುವ ಪರಮಾಧಿಕಾರ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗೆ ಇರುವಾಗ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ ಪ್ರಯತ್ನ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು. ಮೂಡಿಬರುತ್ತಿದ್ದ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ ಐಕ್ಯತೆಗೆ ಲಾಲೂ ಪ್ರಸಾದ್ ಯಾದವರು ಪ್ರಮುಖ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಮುಖವಾಗಿದ್ದರಿಂದಲೇ, ಆಳುವ ಪಕ್ಷದ  ಕೆಂಗಣ್ಣಿಗೆ ಗುರಿಯಾದದ್ದು ನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿತ್ತು.

ಬಿಜೆಪಿ ಮತ್ತು ಯಾದವರ ನಡುವಿನ ಹಗೆತನಕ್ಕೆ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿಯೊಂದಿಗೇ ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯ ಸಖ್ಯ ಹೊಂದದೆ ಬಿಜೆಪಿಯ ಹಾಗೂ ಅದರ ಮಾತೃಸಂಸ್ಥೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘ (ಆರೆಸ್ಸೆಸ್)  ಕೋಮುವಾದದ ವಿರುದ್ಧ ಸತತವಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಲೇ ಬಂದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷವೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಲಾಲೂ ಯಾದವರ ಪಕ್ಷವು ಹೊಂದಿದೆ. ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಕೋಮು ಘರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಲಾಲ್ ಕೃಷ್ಣ ಅದ್ವಾನಿಯವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಬಿಹಾರದ ಮೂಲಕ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ  ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ರಾಮ ರಥ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಿದ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯೂ ಸಹ ಲಾಲೂ ಪ್ರಸಾದ್ ಯಾದವ್ ಅವರಿಗಿದೆ. ಪತ್ರಿಕೆಯ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ((“Where is the Caste in Development? Bihar Assembly Elections 2015”, ೨೦೧೫ರ ನವಂಬರ್ ಸಂಚಿಕೆ) ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ಯಾದವ್ ಅವರು ಬಿಜೆಪಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಗಳಿಸಿದ ಚುನಾವಣಾ ವಿಜಯಕ್ಕೆ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದ ನಾಯಕ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಎರಡು ಕೆಚ್ಚೆದೆಯ ತೀರ್ಮಾನಗಳು ಕಾರಣವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ; ಒಂದು ಬಿಜೆಪಿಯ ಎರಡು ಅವಿವೇಕಗಳಾದ ಕೋಮುವಾದ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಾದಗಳಗಿರುವ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಎಂಎಸ್ ಗೋಳ್ವಾಲ್ಕರ್ ಮತ್ತು ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರ ಮೀಸಲಾತಿ ವಿರೋಧಿ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ಬಯಲು ಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಎತ್ತಿತೋರಿಸಿದ್ದು ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದು ಬಿಜೆಪಿಯ ಗೋ ಮಾಂಸ ರಾಜಕಾರಣದ ವಿರುದ್ಧ ತನ್ನ ನಿಲುವನ್ನು (ಹಿಂದೂಗಳಲ್ಲೂ ಗೋ ಮಾಂಸ ಭಕ್ಷಣೆಯ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತೆಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾ) ಸ್ಪಷ್ಟ ಪಡಿಸಿದ್ದು. ಹೀಗಾಗಿ ಯಾದವ್ ಅವರು ಬಿಜೆಪಿಗೆ ಒಂದು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಸವಾಲನ್ನೇ ಒಡ್ಡಿದ್ದಾರೆ. ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಚುನಾವನಾ ಗೆಲುವಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲೂ ತನಗೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವ ಯಾದವ್ ಅವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತಿತರ ಜಾತ್ಯತೀತ ಪಕ್ಷಗಳ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸಂದರ್ಭ ಸಿಕ್ಕಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ೨೦೧೪ರಿಂದಲೂ ಸತತ ವಿಜಯದ ಹಾದಿಯಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಬಿಜೆಪಿಯು ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದ ಸೋಲಿನಿಂದ ಇನ್ನೂ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ೨೦೧೯ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲೂ ಬಿಜೆಪಿಯು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ತನ್ನ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದೊಂದಿಗೆ ಸರಳ ಬಹುಮತ ಪಡೆಯಬೇಕೆಂದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಬಿಹಾರ ತುಂಬಾ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಆರ್ಜೆಡಿ ಮತ್ತು ನಿತೀಶ್ ಕುಮಾರರ ಜೆಡಿ(ಯುನೈಟೆಡ್) ನಡುವೆ ಏರ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಮಹಾಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಒಡೆಯದೆ ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಯಾದವ್ ಮತ್ತವರ ಕುಟುಂಬದ ಮೇಲೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಕರಣಗಳು, ಯಾದವ್ ಅವರು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರಿಂದ ಬಿಹಾರ ಮತ್ತೆ ಗೂಂಡಾ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಮರಳಿದೆ ಎಂಬ ಬಿಜೆಪಿಯ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ವಚ್ಚ ಸರ್ಕಾರವನ್ನುಕೊಡುತ್ತೇವೆಂಬ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ನಿತೀಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರನ್ನೂ ಇಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಲುಕಿಸುತ್ತದೆ. ೨೦೧೪ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ನರೆಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ನಿತೀಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಎನ್ಡಿಎ ಯೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ೧೭ ವರ್ಷಗಳ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಮುರಿದುಕೊಂಡರು. ನಿತೀಶ್ ಮುಮಾರ್ ವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ತಮ್ಮೆಡೆಗೆ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡು ಮಹಾಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಮುರಿಯಬೇಕೆಂಬ ಬಿಜೆಪಿಯ ತಂತ್ರವು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದಷ್ಟು ಕಾವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರೂ ಅದೇನೂ ಬದಲಾಯಿಸಲಸಾಧ್ಯವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೇನಲ್ಲ.

ಲಾಲೂ ಪ್ರಸಾದ್ ಯಾದವ್ ಅವರು ಒಬ್ಬ ನುರಿತ ಹಿರಿಯ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿದ್ದು ಮೇವು ಹಗರಣದ ಕುಖ್ಯಾತಿಯ ನಂತರವೂ ಬಿಹಾರದ ರಾಜಕಾರಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸೊಗಡು, ನೇರ ನಿಷ್ಟುರ ನಡೆನುಡಿ, ಮತ್ತು ಜಿಗುಟು ಸ್ವಭಾವಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತದಾರರಲ್ಲಿ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಒಲವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿ ಹಲವಾರು ರಾಜಕೀಯ ಬಿರುಗಾಳಿಯನ್ನೂ ಎದುರಿಸಿ ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಲಾಲೂ ಪ್ರಸಾದರ ಮೇಲೆ ಬಿಜೆಪಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದಾಳಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ತಿರುಗಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಭವವಿದೆ. ಲಾಲೂ ಯಾದವ್ ಅವರು  ಸಿಬಿಐ ದಾಳಿಯಾದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮದೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಚಕಾರ ಬಂದರೂ ಎದೆಗುಂದದೆ ಬಿಜೆಪಿ ಮತ್ತು ಮೋದಿಯ ಕೋಮುವಾದದ ವಿರುದ್ಧ ತನ್ನ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತೇನೆಂದು ಗುಡುಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಲಾಲೂ ಯಾದವರಿಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯಾದರೆ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುವುದರಿಂದ ಸಂಘರ್ಷವು ಮಹತ್ತರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕದನವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆದರೆ ಲಾಲೂ ಯಾದವ್ ಅವರು  ತನ್ನ ವಿರೋಧಿಗಳ ತಂತ್ರವನ್ನು ಮೀರಿ ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಬೇಕೆಂದರೆ ೨೦೧೫ರ ವಿಧಾನ ಸಭಾ ವಿಜಯದ ನಂತರ ಅವರು ಕೊಟ್ಟ ಭರವಸೆಗೆ ಮರಳಬೇಕಿದೆ. ಅದೆಂದರೆ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯತೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತಾ ಕೋಮುವಾದ ವಿರೋಧಿ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನೂ ಬಿಹಾರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸದೆ ಬಿಹಾರದ ಹೊರಗೂ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಬೀದಿಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಸುವುದು

  ಕೃಪೆ: Economic and Political Weekly
           July 22, 2017. Vol. 52. No. 29